Trang chủ  >  Đất và người Chí Linh

Danh tướng Nghĩa Xuyên và đền Cổ Phao
Thứ tư, 19/10/2016 | 7:07

Tuy nằm trên đất Bắc Giang nhưng đền Cổ Phao lại gắn với quần thể di tích Kiếp Bạc.



Di tích thờ tướng Nghĩa Xuyên, một danh tướng thời Trần trên đất Bắc Giang


Trên đất Đồng Việt, huyện Yên Dũng (Bắc Giang) có một ngôi đền khá đặc biệt nằm bên dòng sông Thương. Đây là ngôi đền được dân chài lưới lập nên thờ một vị tướng thủy binh thời Trần là Nghĩa Xuyên tiền quân đại tướng, người đã xả thân vì nước trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông. Ngôi đền có tên Cổ Phao được xây dựng trên một quả đồi thấp, địa thế đẹp, bằng phẳng nhìn ra sông Thương. Trước cửa đền là con đường lớn gần trăm bậc dẫn thẳng xuống sông có đôi rồng đá lớn uy nghiêm án ngữ hai bên.

Nếu đứng từ trên đền phóng tầm mắt ra phía trước sẽ bắt gặp một vùng sông nước mênh mang với những chiếc thuyền chài nhởn nhơ buông lưới. Nếu nhìn lên phía bắc khoảng 1km là ngã ba Phượng Nhỡn, một địa danh lịch sử hiểm yếu trong các cuộc chiến tranh chống quân xâm lược từ phương bắc. Cũng từ trên đền phóng tầm mắt khoảng 1,5km về phía nam là dòng Lục Đầu Giang lịch sử, bến Vạn Kiếp đã chôn vùi hàng vạn xác quân xâm lược, nơi ghi danh những chiến công oai hùng của nhà Trần trong kháng chiến chống quân Nguyên Mông. Quang cảnh nơi đây quả là một kỳ quan lịch sử mà thiên nhiên đã ban tặng cho ngôi đền cũng như vùng đất Bắc Giang. 

Khu di tích hiện nay gồm các hạng mục: cổng, khuôn viên và khu đền chính. Cổng đền xây hai cột đồng trụ đắp câu đối chữ Hán ghi công trạng của người được thờ. Khu đền chính kiến trúc kiểu chữ đinh gồm 3 gian tiền tế, 3 gian hậu cung đơn giản, không chạm khắc cầu kỳ. Bên trong đền, hàng thứ nhất có tượng thờ Nghĩa Xuyên tiền quân đại tướng. Hàng tiếp theo bài trí tượng thờ Tam phủ công đồng gồm: Thiên phủ, Thủy phủ và Địa phủ. 

Trong đền còn lưu giữ được nhiều tư liệu quý có giá trị lịch sử văn hóa như: khám thờ, kiệu bát cống thời Lê, bộ bát bửu, bát hương cổ, sắc phong thời Nguyễn năm 1897 sắc cho Kiếm tích triều Trần là Nghĩa Xuyên tiền quân đại tướng và nhiều đồ thờ tự khác có giá trị. 

Lễ hội đền Cổ Phao không chỉ thể hiện việc rèn luyện kinh nghiệm sông nước mà còn tái hiện lại quang cảnh tập thủy quân thời Trần xưa.


Theo thần tích và người già nơi đây còn truyền lại, ngài Nghĩa Xuyên là người có tài bơi lội, lặn giỏi. Ngài được Hưng Đạo đại vương Trần Quốc Tuấn phong làm tướng tiên phong, giao đứng đầu một đội quân thủy chiến đóng trại trên đồi Cổ Phao bên cạnh Lục Đầu Giang chờ giặc. Trong các trận kịch chiến tại Vạn Kiếp, cánh quân của ngài là một trong bốn gọng kìm dồn quân giặc vào thế cô lập tiến thoái lưỡng nan. Mỗi khi hai bên giao chiến quyết liệt, ngoài giáp chiến bằng kiếm sắc, đội quân của Nghĩa Xuyên còn dùng tài bơi lội, lặn nước đục thuyền khiến nhiều chiến thuyền giặc bị chìm trong nước. Danh của ông vang lừng khắp chốn khiến quân giặc nghe đã khiếp vía kinh hồn. Trong các cuộc đối mặt tại vùng Vạn Kiếp, ông và binh sĩ của mình đã nhiều lần lập nên những chiến công oanh liệt. Nhưng trong một lần giao chiến cam go với giặc, ông bị quân Nguyên dùng tên bắn lén bị thương. Để không bị rơi vào tay giặc, ông đã tuẫn tiết tại ngã ba sông. 

Sau khi nhà Trần đánh thắng giặc Nguyên Mông, triều đình cho lập đền tôn thờ ông tại Soi Bạc, một gò đất nổi ở giữa sông gần nơi ông đã hy sinh. Sau đó dân đánh cá trên sông đến đây thấy vùng đất tốt đã neo thuyền lập nên làng Cổ Phao. Từ đó ngôi đền được gọi theo tên làng. 

Qua sự vần vũ của thời gian, nước sông Thương ngày một lên cao đã nhấn chìm gò đất nổi ở giữa sông. Đến thời Nguyễn, nhân dân thôn Cổ Phao đã di chuyển ngôi đền lên vị trí ngọn đồi bên bờ sông ngày nay, cách vị trí ngôi đền cũ 300m. Trải qua các năm chiến tranh, ngôi đền bị phá hủy, dột nát, chỉ còn lại 3 gian hậu cung. Năm 1960, làng Cổ Phao chuyển thành HTX đánh cá mang tên Sơn Thủy. Đến năm 1980, khi chế độ bao cấp không còn, HTX Sơn Thủy giải thể, dân chài tứ tán hoặc chuyển lên bờ sinh sống, làng Cổ Phao cũng mất. Mặc dù chuyển lên bờ làm nông nghiệp song những thời gian nông nhàn, người Cổ Phao gốc vẫn ra sông buông lưới kiếm thêm thu nhập. 

Bà Nguyễn Thị Nhã, người trông nom đền Cổ Phao cho biết: Năm 2001, nhân dân thôn Cổ Phao ở các nơi đã tập trung quyên góp trùng tu, tôn tạo lại ngôi đền như ngày nay trên nền phế tích. Năm 2004, đền Cổ Phao đã được tỉnh Bắc Giang xếp hạng di tích lịch sử cấp tỉnh. 

Thờ vị tướng thủy binh nhà Trần đã xả thân vì đất nước, hằng năm, lễ hội đền Cổ Phao vào ngày 9 đến 11- 2 và ngày 10 đến 11 tháng 8 là dịp sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng của nhân dân địa phương và những người làm nghề chài lưới. Theo bà Nhã, trong lễ hội đền Cổ Phao có rất nhiều nghi lễ và trò chơi dân gian tái hiện lại sự tích đánh giặc Nguyên Mông của quân dân nhà Trần năm xưa. Trong đó, nổi bật là lễ hội ngày mồng 8, những người làm nghề chài lưới và thuyền bè từ các nơi về đây làm lễ. Ngày mồng 9 tế lễ xong, các cỗ kiệu được đưa xuống thuyền trang trí cờ xí rợp trời tổ chức rước trên sông từ cửa đền đến đền Kiếp Bạc. Lễ hội đền Cổ Phao không chỉ thể hiện việc rèn luyện kinh nghiệm sông nước mà còn tái hiện lại quang cảnh tập thủy quân thời Trần xưa. Ngoài ra trong lễ hội còn có các trò chơi liên quan đến tài bơi lặn sông nước như thi bơi thuyền, bơi chải, ngụp lặn, bơi thi lấy cờ...

Với giá trị lịch sử, văn hóa đặc sắc, di tích và lễ hội đền Cổ Phao không chỉ minh chứng cho những chiến công oanh liệt của quân, dân nhà Trần trong lịch sử chống Nguyên Mông mà còn tạo thêm một điểm nhấn cho quần thể di tích quốc gia đặc biệt Côn Sơn - Kiếp Bạc. 

Theo báo HD

Thống kê truy cập

Số người online : 137

Số lượt truy cập : 14615926