Trang chủ  >  Người Chí Linh hôm nay

Người giữ hồn văn tế
Thứ tư, 01/02/2017 | 3:03

Ngoài "bộ sưu tập" giải thưởng trong 30 năm gắn bó với công tác văn hóa, văn nghệ, ông còn được mọi người nhớ đến bởi tài thể hiện văn tế trong các lễ hội truyền thống.

Có duyên với văn hóa, văn nghệ

Ông là Trần Quang Sơn, Phó Trưởng Ban Tổ chức Thị ủy Chí Linh. Ai lần đầu tiếp xúc với ông đều cảm nhận rõ sự cởi mở, dễ gần, tếu táo. Ông bảo có thể do mình nhiễm máu văn nghệ và công tác lâu năm ở mảng văn hóa. 

Sinh năm 1960 ở làng Chi Ngãi, phường Cộng Hòa (Chí Linh), sớm bộc lộ năng khiếu nghệ thuật, từ nhỏ cậu bé Sơn đã được tuyển chọn vào đội văn nghệ của trường. Với duyên hát hò, năm 1978, vừa rời ghế nhà trường, chàng thanh niên Trần Quang Sơn lại được đội trưởng đội chèo xã Cộng Hòa đến mời về làm diễn viên không chuyên. Khi đó, đội chèo xã Cộng Hòa là một đội văn nghệ quần chúng mạnh với khoảng 30 diễn viên không chuyên, từng tham gia dàn dựng nhiều vở chèo và đi biểu diễn nhiều nơi. Vào đội, vừa học hỏi các lớp đàn anh đi trước, vừa mày mò tự học, Trần Quang Sơn đã phát huy được năng khiếu và sở trường của mình, trở thành diễn viên chủ lực của đội. Trong 6 năm ở đây, ông Sơn đã đảm nhiệm vai diễn trong hàng chục vở chèo. Vai nào của ông cũng thành công và để lại ấn tượng sâu đậm trong lòng khán giả như ông chủ nhiệm trong vở “Chồng cam vợ quýt”, vai anh bộ đội trong vở “Cô gái làng Chi”… 

Sau này về công tác rồi trở thành lãnh đạo của Phòng Văn hóa thông tin huyện Chí Linh (nay là thị xã Chí Linh), ông Sơn vẫn tích cực tham gia nhiều vai diễn trong các vở chèo của phong trào sân khấu không chuyên tỉnh và thị xã. Nổi bật là vai diễn cụ thân sinh nữ tiến sĩ Nguyễn Thị Duệ trong tập 1 và vai cháu viên Lý Ba trong tập 2 vở chèo dài "Bà chúa Sao Sa" năm 2002-2004. Đây là vở diễn do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Hội Phụ nữ, Hội Văn học - Nghệ thuật và Đài Phát thanh - Truyền hình tỉnh phối hợp dàn dựng. Vở diễn được Đài Phát thanh - Truyền hình tỉnh thu hình tham dự Liên hoan truyền hình toàn quốc và giành giải ba. Hằng năm, vở diễn vẫn được Đài Phát thanh - Truyền hình tỉnh và một số đài truyền hình trung ương, địa phương phát lại trong dịp khai giảng năm học mới để khuyến khích tinh thần hiếu học. 

Cá nhân ông đã có nhiều vai diễn giành huy chương trong các kỳ hội diễn. Tiêu biểu là vai anh Mít trong vở “Dứa mít” giành huy chương vàng cá nhân tại Hội diễn sân khấu không chuyên toàn quốc năm 1983, vai ông Hỏa trong vở chèo “Y như cũ” huy chương bạc cá nhân tại Hội diễn sân khấu không chuyên toàn quốc năm 1985, vai người chồng trong vở chèo ngắn “Mài dao dạy vợ”, huy chương vàng Hội diễn sân khấu không chuyên toàn quốc năm 1993 và vai trưởng thôn trong vở chèo “Cỗ nhất món” giành huy chương bạc Hội diễn sân khấu không chuyên toàn quốc năm 1999.   

Tài thể hiện văn tế

Nghe giọng đọc khi trầm, khi bổng, lúc hào hùng, da diết, lúc thương xót, bi ai của ông ai nấy đều ấn tượng, xúc động.


Ông Trần Quang Sơn còn có một biệt tài khiến nhiều người ngưỡng mộ là thể hiện văn tế trong các lễ hội truyền thống. Hẳn nhiều người dự Lễ hội Côn Sơn - Kiếp Bạc, Lễ hội đền thờ Nhà giáo Chu Văn An, Lễ hội đền thờ nữ tiến sĩ Nguyễn Thị Duệ… còn nhớ hình ảnh ông và các bồi tế trong trang phục truyền thống, mũ mão cân đai uy nghiêm thể hiện một nghi lễ linh thiêng đó là văn tế. Nghe giọng đọc khi trầm, khi bổng, lúc hào hùng, da diết, lúc thương xót, bi ai của ông ai nấy đều ấn tượng. 

Ông Trần Quang Sơn cho biết, cách đây chục năm khi về dự Lễ hội Đền Hùng (Phú Thọ), ông rất xúc động và ấn tượng khi nghe nghệ sĩ Tiến Thọ thể hiện bài văn tế mang quốc hồn, quốc túy của dân tộc. Giọng đọc trầm ấm, hào hùng của nghệ sĩ Tiến Thọ không chỉ thể hiện được hào khí cha ông hàng nghìn năm mà còn khiến mỗi người tham dự buổi quốc lễ đều tự hào vì được mang trong mình dòng máu con Lạc, cháu Hồng. 

Cách đây 6 năm, khi ông tròn 50 tuổi, cái tuổi theo quy định của các cụ xưa để có thể đọc văn tế, ông đã được Ban tổ chức Lễ hội mùa thu Côn Sơn - Kiếp Bạc chọn thể hiện phần nghi lễ linh thiêng trang trọng này. Được Ban tổ chức giao trọng trách, ông lo nhiều hơn mừng bởi đây là nghi lễ quan trọng, các vị quan khách về dự rất đông và từ trước đến nay chưa bao giờ ông đọc văn tế. Tham khảo cách đọc văn tế của các cụ cao niên, ông không hài lòng vì chưa toát lên được thần khí và sự linh thiêng. Sau nhiều ngày bế tắc, ông nhớ lại cử chỉ, giọng đọc văn tế của nghệ sĩ Tiến Thọ tại Đền Hùng đã khiến ông ấn tượng. Ông còn dành mấy ngày lên Nhà hát Chèo tỉnh nhờ anh em hướng dẫn các động tác tay chân khi đi đứng hành lễ. Về nhà, suốt một tháng trời, mỗi lúc rảnh rỗi, ông lại lôi văn tế ra đọc cho đến độ thuộc làu từng con chữ, thuần thục từng động tác chân bước, tay đưa. Năm đó Lễ hội mùa thu Côn Sơn - Kiếp Bạc được tổ chức với quy mô lớn, có cả các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước về dự. Trong ngày khai hội, đến phần đọc văn tế, mặc dù cảm xúc khiến có lúc hơi run song ông Sơn đã hoàn thành xuất sắc bài văn tế khiến bao người về dự lễ hội xúc động. 

Từ đó, mỗi kỳ lễ hội mùa xuân, mùa thu Côn Sơn - Kiếp Bạc hoặc trong các lễ hội tưởng niệm các danh nhân quan trọng trên đất Chí Linh, ông Sơn đều được Ban tổ chức lễ hội tin cậy giao trọng trách thể hiện văn tế. Ông coi đó là niềm vinh dự riêng mà không phải ai cũng có được.

Ông Trần Quang Sơn cho biết: Mỗi bài văn tế thường có các phần luận chung về lẽ sống chết; kể phẩm hạnh, công đức, cuộc đời của bậc danh nhân; nói lên niềm thương tiếc đối với người đã khuất và bày tỏ lòng tiếc thương, lời cầu nguyện, lời mời của người đứng tế. Bởi vậy trước khi thể hiện, ông thường tìm hiểu kỹ về cuộc đời, thân thế sự nghiệp, những dấu mốc, biến cố quan trọng của từng danh nhân để tập trung xúc cảm nhấn vào những điểm đó. Với Anh hùng dân tộc Trần Hưng Đạo là người tài năng võ lược, giọng thể hiện cần oai phong, hào hùng. Vạn thế sư biểu Chu Văn An là bậc Nho sĩ lỗi lạc, giọng đọc cần sâu lắng nhưng cương cường khí tiết...

Với ông Sơn, xúc động nhất là mỗi khi thể hiện bài văn tế Anh hùng dân tộc, Danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Trãi. Bởi Nguyễn Trãi là người tài ba kiệt xuất song cuộc đời lại chịu cảnh tan cửa nát nhà. Bên cạnh đó, cụ là người cùng làng Chi Ngãi với ông Sơn nên còn tình cảm quê hương gắn bó, gần gũi. Đã có lần ông ứa nước mắt trong lúc thể hiện văn tế tưởng niệm cụ Nguyễn Trãi. Rồi ông cất giọng đọc cho chúng tôi nghe mấy câu trong sự xúc động dâng trào: “Giận thay mọi chốn đều thông hết. Duy lòng người cực hiểm khó lường. Xót thay việc cả nước lo tròn. Riêng cảnh nhà bỗng đâu tan nát…”.

Với biệt tài thể hiện hiếm có, ông Trần Quang Sơn đã thổi hồn vào thể loại văn tế của cha ông và nâng tầm giá trị các nghi lễ tưởng niệm danh nhân trong các lễ hội truyền thống.

NGỌC HÙNG

Thống kê truy cập

Số người online : 147

Số lượt truy cập : 14606730